Yepyeni bir SineDosya’dan hepinize merhaba Saklı Kumanda okurları. Yüz yılı aşkın birikimiyle sinema arşivinden farklı noktaları incelediğim SineDosya’nın yeni listesiyle karşınızdayım. Daha önceki içeriklerde farklı temalar, teknikler ya da konular etarfında toplanan filmleri derlemiştim. Bu haftaysa erkek egemenliğinde işleyen sinema endüstrisi içinde sesleri az da olsa duyulan kadınlara yer vereceğim. Sinemanın üretim anlamında en yoğun noktası olan Hollywood’da bile kadın yönetmenlerin oranı %10 seviyesinde kalıyor. Dünya geneline uyarlandığında ise yönetmenlerin cinsiyete göre dağılımları arasında bir uçurum olduğu göze çarpıyor. Ufak sapmalar ve sayıların sürekli değişebileceği göz önüne alınarak yapılan istatistiklerde, dünya genelinde kadın yönetmenlerden yalnızca %4 – 5 oranında söz edilebiliyor. İşte bu hafta, bu ataerkil düzenin baskı uyguladığı kadın yönetmenlerden ve onların birbirinden başarılı filmlerinden bahsedeceğim. Farklı türlerde ve kimileri Oscar ödülü almayı başaran bu filmleri sıralamaya başlayalım. Keyifli okumalar ve iyi seyirler diliyorum.

Kadın Yönetmenlerden Ses Getiren 10 Film

1- Kathryn Bigelow – Near Dark (1987)

Listenin başında Kathryn Bigelow’un korku – gerilim türündeki Karanlık Bastığında filmi geliyor. Oscar ödüllü ilk kadın yönetmenin korku türünde örnek gösterilecek derecede başarılı bu filmi akademik derslerde de okutuluyor. Filmde, Caleb Colton isimli genç bir çiftçi, küçük bir kasabada sıradan hayatını sürdürüyor. Ancak bu yerde yaşananlar giderek garipleşiyor. Mae isimli genç ve çekici bir kadınla karşılaşan Colton, sonradan vampir olduğunu öğrendiği bu kadın tarafından ısırılıyor. Sonrasında ise Mae, kendisi gibi vampirlerden oluşan ailesini de yanına alarak Colton’ı oradan götürmek için kasabayı etkisi altına alıyor. Mae ve ailesinin avlanmaya çıktığı bu gecede genç adamın oldukça zor bir karar vermesi gerekiyor. Colton, seçme hakkını ya ailesinden ya da ölümsüzlükten yana kullanmak zorunda kalıyor. Hikayenin aslında yalnızca vampir öyküsü olmadığı burada anlaşılıyor. Yaşam – ölüm başta olmak üzere insanlık, aile olmak, ilişkiler ve şehir yaşantısı, bu filmde derinden sorgulanıyor.

Kadın Yönetmenlerden Ses Getiren 10 Film

2- Debra Granik – Winter’s Bone (2010)

Listemizin iki numarasında, ülkemizde Gerçeğin Parçaları ismiyle vizyona giren Winter’s Bone bulunuyor. Filmin ilginç hikayesi şu şekilde: kendinden küçük iki kardeşine ve hasta annesine bakmak zorunda olan 17 yaşındaki Ree Dolly, Alabama’nın küçük ve muhafazakâr bir kasabasında bir yaşam mücadelesi veriyor. Akli dengesi bozulmuş annesinin bakıcılığını yapmanın yanı sıra, bir de uyuşturucu bağımlısı kayıp bir babanın izini süren Ree, soğukla, açlıkla, borçlar ve hacizlerle bir savaş içindedir. Küçük yaşına ve hayatın omuzlarına bindirdiği ağır yüklere aldırmadan hayata tutunan genç kız, kardeşlerine doğru yolu göstermeye çalışırken, yaşadığından bile emin olmadığı babasını da köşe bucak aramak zorunda kalıyor. Özellikle Jennifer Lawrence’ın performans olarak harikalar yarattığı film, dört dalda Oscar adaylığı kazanmıştı.

Kadın Yönetmenlerden Ses Getiren 10 Film

3- Jane Campion – Bright Star (2009)

Yönetmen Jane Campion’ın 2009 yapımı bu filmi duygusallığın sınırlarını zorlayan yoğun bir anlatıma sahip. İngiliz şair Jon Keats’in yaşamından bir kesit sunan film, şair ile moda öğrencisi Fanny Brown arasındaki ilişkiye odaklanıyor. Jane Campion, karakter tasarımı ve özellikle kadın karakterlerinin çok boyutlu örülmüş olmasıyla ders niteliği taşıyan bir yönetmen. Campion’un filmleri arasında önemli bir yere sahip olan Parlak Yıldız, yönetmenin 1993 yapımı Piano filminden sonra en başarılı filmi olarak görülüyor. 1800’lerin sonuna ve Londra’nın eşsiz güzellikte doğal manzaralarına yolculuk yapacağınız bu filmi yalnızca bir sinema filmi olarak izlemek yanlış olacaktır. Filmin görüntü yönetimi ve renk kullanımındaki ustalığı resim sanatına, konu aldığı şairin yaşamı ve anlatım tarzının şiirselliği edebiyat ve şiire, müzik seçimi ve kullanımı ise müzik sanatına güzel dokunuşlar yapıyor.

Kadın Yönetmenlerden Ses Getiren 10 Film

4- Jane Campion – Piano (1993)

The Piano, dilsiz bir piyanist olan Ada ve kızının, 19. yüzyılın ortalarında Yeni Zelanda’nın batı kıyısında geçen hikayesine odaklanıyor. Altı yaşından beri tek bir kelime bile konuşmayan Ada, bu suskunluğunu çok sevdiği piyanosuna yansıtmış, iyi bir piyanist olmuştur. Babası Ada’yı, Yeni Zelandalı bir zenginle yaptığı anlaşma sonucu evlendirir ve genç kadın, kızını da alarak daha önce hiç görmediği bu ülkeye taşınır. Evliliğindeki problemler nedeniyle genç kadın piyanosundan ayrılmak zorunda kalır. Ancak bu esnada kendisini bekleyen bir sürpriz hayatındaki tüm aksaklıkları çözecek, onu bambaşka biri haline getirecektir. Metaforik anlatımıyla, kadınların suskunluğunu ve müziğin doğallığını ele alan Campion bu filmle en iyi yönetmen Oscar’ını almayı başarmıştı.

Kadın Yönetmenlerden Ses Getiren 10 Film

5- Barbara Kopple – Harlan County U.S.A. (1976)

1976 yapımı bu belgesel Harlan, Kentucky’deki kömür madeni işçilerinin The Eastover Madencilik Şirketi’ne bağlı The Brookside maden ocağına karşı mücadelesini konu alıyor. Filmin yönetmeni, aslında bir gazeteci olan Barbara Kopple, çekim süresince madencilerle beraber yaşıyor ve direniyor. Film belgesel tarihinin unutulmazları arasına girmeyi ve aldığı en iyi belgesel Oscar’ını hakediyor. Hareketli kamera kullanımı ve orijinal direnişten görüntüleriyle desteklenen anlatımı sayesinde film, izleyeni oturduğu yerden direnişe ortak etmeyi başarıyor. Belgesel türüne ve tarihin tozlu – adaletsiz sayfalarına meraklıysanız mutlaka bu filmi izlemelisiniz.

Kadın Yönetmenlerden Ses Getiren 10 Film

6- Ceylan Özgün Özçelik – Kaygı (2017)

Türk sinemasının son dönem artış gösteren kadın yönetmenleri arasında dikkat çeken biri olan Ceylan Özgün Özçelik’in ilk uzun metraj filmi Kaygı, listemizin 6 numarası. Dünya çapında büyük ses getiren ve oldukça olumlu eleştiriler alan film psikolojik gerilim türüne dahil edilebilir.  Bir haber kanalında belgesel kurgucusu olarak çalışan Hasret’in kişisel hafızasından yola çıkarak toplumsal belleğe uzanan, unutmanın sınırları üzerine bir film denebilir. Politik alanda yaşanan gelişmeler, medyanın gücü ve bu gücün kullanımı, vicdani değerlerin sorgulanması gibi sosyal ve politik bir söylem üzerine kurulu film aslında bir birey olarak düşünülebilir. Tek bir kişiyle özdeşleşebildiğiniz bu film son on yılın Türkiye’sine ve bu Türkiye’nin insanlarının kaygılarını ele alıyor.

Kadın Yönetmenlerden Ses Getiren 10 Film

7- Deniz Gamze Ergüven – Mustang (2015)

İnebolu’da geçen bir hikayeyi ele alan Mustang, beş kız kardeşin özgürlükleri için verdikleri mücadeleye odaklanıyor. Lale ve kardeşleri oynadıkları bir oyunun çevreleri tarafından beklenmedik bir skandala dönüştürülmesi sonucu ev hapsine mahkum oluyor. Bu durum öyle bir noktaya sürükleniyor ki evde evlilik planları dahi yapılmaya başlıyor. Ancak beş kardeş üzerlerinde kurulan bu baskıları yenip özgürlüklerine kavuşmak için yeni yollar aramaya başlıyor. Türkiye’de yaşanan politik mücadelelerden töreye, çocuk gelinlerden ahlaki ve toplumsal baskıya kadar geniş yelpazede eleştiriler içeren film yabancı dilde en iyi film Oscar adaylığına sahip.

Kadın Yönetmenlerden Ses Getiren 10 Film

8- Yeşim Ustaoğlu – Tereddüt (2016)

Yakın dönem Türk sinemasının üretken yönetmenlerinden Yeşim Ustaoğlu’nun en başarılı filmlerinden biri olan Tereddüt, psikoloji odaklı bir hikaye. İstanbullu genç bir kadın psikiyatrist, tayinle geldiği bir taşra kasabasında mecburi göreve başlar. Hafta içi görevine kasabada devam ederken, hafta sonları da İstanbul’daki evine gelir.  Eşi Cem ile dışarıdan kusursuz gibi görünen bir evlilik sürdürmektedir; ama içten içe bir şeylerin ters gittiğini hissetmeye başlar. Öte yandan bir gün hastaneye getirilen küçük Elmas ile ilişkisi Şehnaz’a bambaşka bir kapı açacaktır. Akli dengesini yitirmek üzere olan Elmas da Şehnaz’ın yardımıyla ruhundaki düğümleri bir bir çözecektir. Romantizmin, aşkın, sadakatin ve bilincin sorgulandığı Tereddüt festivallerde boy göstermiş ve büyük ilgi toplamıştı.

Kadın Yönetmenlerden Ses Getiren 10 Film

9- Agnès Varda – Cléo De 5 à 7 (1962)

Agnès Varda imzalı, feminist kuramın klasik filmlerinden Beşten Yediye Cleo, modernist Avrupa sinemasının en güçlü örneklerinden birini temsil ediyor. Kentli bir kadının ölüm ve hastalık korkusunu, özgün bir zaman ve mekan anlayışı ve sinema diliyle anlatan Varda, yeni dalga gibi sinemayı yenileştiren bir akım içinde kadınların sinemasına yepyeni bir pencere açıyor. Sinema tekniğine, anlatım tarzına, zaman mekan kullanımına getirdiği yeniliklerin yanında, gelişmekte olan kadın hareketlerine de büyük bir katkıda bulunan film modern Avrupa’yı da sorgulamaktan çekinmiyor. Şehir yaşantısının ölümlü olmakla iç içe geçtiği 5’ten 7’ye Cleo, tam anlamıyla bir klasik sinema deneyimi sunuyor.

Kadın Yönetmenlerden Ses Getiren 10 Film

10- Vera Chytilova – Sedmikrasky (1966)

Çekya’nın ilk feminist yönetmeni Vera Chytilova tarafından yazılıp yönetilen Küçük Papatyalar, Çek Yeni Dalgası filmleri arasında en önemli filmlerden olma özelliğini taşıyor. Ayrıca gerek çekim teknikleri, gerek sanat yönetimi gerekse ayrıksı ögeler içeren senaryosu ile özgün ve avangart bir yapıya da hakim. Film, bir evin verandasında bikinileri ile oturan iki genç kızın görüntüleri ile başlıyor. İlk dakikalardan itibaren rahatsız edici sesler çıkarmaya başlıyorlar ve ilk diyaloglarla filmin alt yapısı oluşmaya başlıyor bile. Olay, dünyanın git gide kötü bir hal alması karşısında iki genç kızın da buna paralel bir tavır takınma planları ve çok geçmeden harekete geçirme çabalarıyla başlıyor. Film, yer yer gerçeküstü bir hal alıp bazen de gerçekçi tavırlarla bizi net bir şekilde sorguluyor. Güzel, bir o kadar da yaramaz Marie ikilisi, erkekleri, eğlence hayatını, tüketim toplumunu, ikili ilişkileri film boyunca sorguluyor. Papatyalar, iki genç kızın kendi yarattıkları dünyayı nasıl tasarladığı ve gerçek dünyayla kıyaslamaları üzerinden büyük mesajlar iletmeyi başaran bir film olarak karşımıza çıkıyor.

Böylelikle bu haftaki SineDosya’nın da sonuna gelmiş bulunuyoruz. Bu hafta, erkeklerin iktidarı altında sürdürülen güzide sanat sinemanın içinden çıkmış, haykırmayı başarmış ve söyleyecek çok şeyi olan kadınların filmlerine yer verdik. Kadın yönetmenlerden ve bir şeyleri değiştirebilen  filmlerinden bahsettik. Kimi ayrıksı kimi erkekler tarafından ödüllendirilmiş filmleri derlediğimiiz listenin sonunda, cinsiyet eşitliğinin tüm alanlara hakim olması dileğiyle, keyifli seyirler.

Önceki Dosyalara Buradan Ulaşabilirsiniz

SineDosya #1 Tek Plan Çekilmiş Filmler

SineDosya #2 İkinci Dünya Savaşı Filmleri

SineDosya #3 Biyografik Filmler

SineDosya #4 Oscar Adayı Animasyon Filmler